De Geschiedenis van Delfts Blauw

Delfts blauw is een van de bekendste Nederlandse exportproducten. Het blauw-witte aardewerk is wereldwijd bekend, maar de oorsprong ligt niet in Nederland. Die ligt in China.

Van Chinees porselein naar Hollands aardewerk
Vanaf het begin van de zeventiende eeuw verscheepte de VOC Chinees porselein naar Nederland. Dat porselein was sterk, dun en wit, en leek in niets op het dikke, roodbruine aardewerk dat in Nederland werd gemaakt. Het viel meteen in de smaak.

Nederlandse plateelbakkers probeerden de Chinese voorbeelden na te maken, maar liepen tegen een probleem aan: de Nederlandse bodem bevat geen witte porseleinklei. Door hun kleimengsel aan te passen en de stukken volledig te bedekken met wit tinglazuur, lukte het toch een gelijkend product te maken. Net als de Chinese makers beschilderden ze het met blauw.

Waarom juist Delft op de voorgrond trad, is niet helemaal duidelijk. Een verklaring is de leegstand die ontstond toen meerdere Delftse brouwerijen ten onder gingen — de plateelbakkers konden die panden overnemen. Delft lag bovendien gunstig aan de Schie, wat grondstoffen en handel bereikbaar maakte.

Bloeitijd in de Gouden Eeuw
De bloeitijd lag in de tweede helft van de zeventiende eeuw. In die periode waren er meer dan dertig aardewerkfabrieken actief in Delft. De productie was groot, en het aardewerk werd wereldwijd gezien als het beste alternatief voor Chinees porselein.

De motieven ontwikkelden zich van directe kopie naar een eigen stijl. De eerste stukken waren exacte navolgingen van het Chinese porselein. Later kwamen er Hollandse taferelen bij, met de vloot en zeegevechten als populaire onderwerpen.

De Porceleyne Fles
Van de vele fabrieken uit de zeventiende eeuw is er één blijven bestaan. In 1653 werd De Porceleyne Fles opgericht door David Anthonisz van der Pieth, aan het Oosteinde in Delft. Van de ruim dertig Delftse aardewerkfabrieken uit het midden van de zeventiende eeuw is De Koninklijke Porceleyne Fles als enige over.

De volledige geschiedenis van de fabriek — van de wisselende eigenaren tot de heropleving onder Joost Thooft — lees je in ons artikel over de geschiedenis van De Porceleyne Fles en Royal Delft.

Neergang en heropleving
In de tweede helft van de achttiende eeuw vormde het Engelse creamware een bedreiging. Het was harder en goedkoper. Waar rond 1750 nog tientallen bakkerijen actief waren, bleef daar tegen 1800 nog maar een handvol van over. Tegen 1840 was De Porceleyne Fles de enige die nog draaide.

In de negentiende eeuw kwam er een heropleving. Buitenlandse bezoekers wilden souvenirs die typisch Nederlands waren, en Delfts blauw paste daar goed bij. De Porceleyne Fles speelde daarin een sleutelrol, met nieuwe ontwerpen naast de oude productiewijze. In 1876 kocht ingenieur Joost Thooft de fabriek en bracht de kwaliteit terug op niveau.

Antiek Delfts blauw herkennen
Hoe herken je een authentiek stuk? Kijk eerst naar het materiaal. Porselein is door en door wit. Delfts aardewerk is tinglazuuraardewerk: zie je bij een beschadiging een gelige scherf, dan heb je aardewerk in handen, geen porselein.

Kijk daarnaast naar het merkteken. Handgeschilderde stukken van De Porceleyne Fles dragen sinds de heropleving het bekende merk: een apothekersflesje met daaronder de initialen JT — van Joost Thooft — en het woord Delft. De stijl van het merk veranderde door de jaren heen, wat dateren mogelijk maakt. Aan de jaarletter bij het merk kun je een stuk vaak op het jaar nauwkeurig dateren; in ons overzicht van alle jaarletters van De Porceleyne Fles vanaf 1879 zoek je het zo op.

'Delfts aardewerk' is geen beschermde merknaam. De term wordt tot vandaag gebruikt voor blauw-wit keramiek, ook van fabrieken buiten Delft. Wie zeker wil zijn van authentiek antiek Delfts blauw, let dus op het merkteken en op de kleur van de scherf bij een beschadiging.

Omdat 'Delfts aardewerk' geen beschermde merknaam is, wordt de term tot op de dag van vandaag gebruikt voor blauw-wit gedecoreerd keramiek — ook door fabrieken buiten Delft. Wie zeker wil zijn van authentiek antiek Delfts blauw, let dus op het merkteken en de kleur van de scherf bij eventuele beschadigingen. 

Delfts blauw bij D'Antan
Bij D'Antan vind je regelmatig antieke stukken van De Porceleyne Fles en andere Delftse fabrieken in onze collectie. Bekijk onze collectie serviesgoed en porselein of kijk wat er nieuw binnen is.

Bronnenlijst
AVROTROS. (z.d.). Wist-je-dat: alles over Delfts aardewerk. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.avrotros.nl/archive/wist-je-dat-alles-over-delfts-aardewerk~h25bvmq5/

Museum Prinsenhof Delft. (z.d.). Delfts Blauw. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.museumprinsenhofdelft.nl/tentoonstellingen/delfts-blauw

Royal Delft Museum. (z.d.). Historie. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://museum.royaldelft.com/ontdek-de-collectie/historie/

Wikipedia. (2024). Delfts blauw. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Delfts_blauw