Merktekens van De Porceleyne Fles: alle jaarletters van 1879 tot nu
Op de onderkant van aardewerk van De Porceleyne Fles staat meer informatie dan je op het eerste gezicht denkt. Sinds 1879 merkt de Delftse fabriek elk handbeschilderd stuk met een vast merkteken, een jaarcode én de initialen van de schilder. Wie dat systeem kent, kan een bord of vaas vaak tot op het jaar precies dateren. In dit artikel leggen we uit hoe je het merkteken leest, vind je de complete jaarlettertabel en lees je hoe je de schilders initialen opzoekt.
Eerst kort: wie is De Porceleyne Fles?
De Porceleyne Fles werd in 1653 opgericht in Delft en is de enige aardewerkfabriek uit de zeventiende eeuw die nog altijd bestaat. Halverwege de negentiende eeuw was het oorspronkelijke handwerk grotendeels verdrongen door goedkoper drukwerk. In 1876 kocht ingenieur Joost Thooft de fabriek en blies hij het handbeschilderde Delfts blauw nieuw leven in. In 1919 kreeg het bedrijf het predicaat Koninklijke; sindsdien is het ook bekend onder de naam Royal Delft. Beide namen kom je tegen — het gaat om dezelfde fabriek.
Het merkteken: drie vaste onderdelen
Het merkteken dat sinds 1879 op elk handbeschilderd stuk staat, bestaat uit drie onderdelen:
- Een flesje — een verwijzing naar de naam van de fabriek
- Het monogram JT — de initialen van Joost Thooft
- Het woord Delft
Rondom dat merkteken staat nog meer informatie. Links onder het merk staan de initialen van de schilder of schilderes die het stuk heeft beschilderd. Rechts staat de jaarcode: één of twee letters die het productiejaar aangeven.
Zo werkt het jaarlettersysteem
Het systeem begon in 1879 met de letter A. Elk jaar schoof de letter één plek op: 1880 was B, 1881 was C, enzovoort. In 1904 was het alfabet rond met de Z. Daarna ging de fabriek over op dubbele letters: 1905 werd AA, 1906 AB, en zo door tot AZ in 1930.
Vanaf 1931 zit er een addertje onder het gras waar veel mensen zich op verrekenen: vanaf de B-reeks loopt elke reeks maar tot en met de Y. De Z wordt sindsdien overgeslagen. Elke reeks duurt daardoor 25 jaar in plaats van 26: de B-reeks loopt van 1931 (BA) tot 1955 (BY), waarna in 1956 de C-reeks begint. Wie vanaf 1931 naïef doortelt, zit vanaf de C-reeks dus een jaar mis.
De complete jaarlettertabel (1879 tot nu)
Zoek de tweede letter van de jaarcode op in de linkerkolom en kijk in de kolom van de reeks. Een enkele letter? Dan zit je in de eerste kolom.
| Enkele letter | AA-reeks | B-reeks | C-reeks | D-reeks | E-reeks |
| A - 1879 | AA - 1905 | BA - 1931 | CA - 1956 | DA - 1981 | EA - 2006 |
| B - 1880 | AB - 1906 | BB - 1932 | CB - 1957 | DB - 1982 | EB - 2007 |
| C - 1881 | AC - 1907 | BC - 1933 | CC - 1958 | DC - 1983 | EC - 2008 |
| D - 1882 | AD - 1908 | BD - 1934 | CD - 1959 | DD - 1984 | ED - 2009 |
| E - 1883 | AE - 1909 | BE - 1935 | CE - 1960 | DE - 1985 | EE - 2010 |
| F - 1884 | AF - 1910 | BF - 1936 | CF - 1961 | DF - 1986 | EF - 2011 |
| G - 1885 | AG - 1911 | BG - 1937 | CG - 1962 | DG - 1987 | EG - 2012 |
| H - 1886 | AH - 1912 | BH - 1938 | CH - 1963 | DH - 1988 | EH - 2013 |
| I - 1887 | AI - 1913 | BI - 1939 | CI - 1964 | DI - 1989 | EI - 2014 |
| J - 1888 | AJ - 1914 | BJ - 1940 | CJ - 1965 | DJ - 1990 | EJ - 2015 |
| K - 1889 | AK - 1915 | BK - 1941 | CK - 1966 | DK - 1991 | EK - 2016 |
| L - 1890 | AL - 1916 | BL - 1942 | CL - 1967 | DL - 1992 | EL - 2017 |
| M - 1891 | AM - 1917 | BM - 1943 | CM - 1968 | DM - 1993 | EM - 2018 |
| N - 1892 | AN - 1918 | BN - 1944 | CN - 1969 | DN - 1994 | EN - 2019 |
| O - 1893 | AO - 1919 | BO - 1945 | CO - 1970 | DO - 1995 | EO - 2020 |
| P - 1894 | AP - 1920 | BP - 1946 | CP - 1971 | DP - 1996 | EP - 2021 |
| Q - 1895 | AQ - 1921 | BQ - 1947 | CQ - 1972 | DQ - 1997 | EQ - 2022 |
| R - 1896 | AR - 1922 | BR - 1948 | CR - 1973 | DR - 1998 | ER - 2023 |
| S - 1897 | AS - 1923 | BS - 1949 | CS - 1974 | DS - 1999 | ES - 2024 |
| T - 1898 | AT - 1924 | BT - 1950 | CT - 1975 | DT - 2000 | ET - 2025 |
| U - 1899 | AU - 1925 | BU - 1951 | CU - 1976 | DU - 2001 | EU - 2026 |
| V - 1900 | AV - 1926 | BV - 1952 | CV - 1977 | DV - 2002 | – |
| W - 1901 | AW - 1927 | BW - 1953 | CW - 1978 | DW - 2003 | – |
| X - 1902 | AX - 1928 | BX - 1954 | CX - 1979 | DX - 2004 | – |
| Y - 1903 | AY - 1929 | BY - 1955 | CY - 1980 | DY - 2005 | – |
| Z - 1904 | AZ - 1930 | – | – | – | – |
Een paar voorbeelden uit de praktijk: een stuk met jaarletter BA is uit 1931, CN is 1969, DD is 1984 en EU is 2026. Twijfel je, of wil je het naast de officiële bron leggen? Royal Delft publiceert de jaarcodelijst zelf ook, op de website van het Royal Delft Museum.
De initiale van schilders: wie heeft het stuk beschilderd?
Links onder het merkteken staan de initialen of het monogram van de schilder of schilderes. De fabriek houdt die initialen al sinds 1876 bij, en het Royal Delft Museum publiceert op zijn website een register van de bekende initialen van de schilders, inclusief de periode waarin elke schilder bij de fabriek werkte. Niet alle initialen zijn geïdentificeerd — bij oudere of kort werkzame schilders ontbreekt soms de naam — maar het register is voor verzamelaars een waardevol hulpmiddel.
De initialen zijn om twee redenen interessant. Ten eerste: sommige schilders zijn bij verzamelaars gewilder dan andere, en werk van een bekende hand kan meer waard zijn. Ten tweede — en dat is de praktische tip — kun je de initialen gebruiken als controle op de jaarletter. Klopt de datering, dan valt het productiejaar binnen de periode waarin die schilder bij de fabriek werkte. Wijzen jaarletter en schildersperiode naar verschillende decennia, dan is dat reden om beter te kijken.
Andere codes op de onderzijde
Naast het merk, de jaarletter en de schildersinitialen kunnen er nog meer tekens op de onderzijde staan. Denk aan ovennummers en, op stukken vanaf 1985, artikelnummers. Ook decor- of modelnummers komen voor. Verwar deze cijfers en codes niet met de jaarletter: voor het dateren kijk je alleen naar de letter(s) rechts onder het merk.
Geen jaarletter? Dat hoeft geen probleem te zijn
Drie kanttekeningen tot slot. Ten eerste: niet alle voorwerpen kregen een jaarletter, dus een ontbrekende code zegt niet meteen iets over de echtheid. Ten tweede: vóór 1876 werd een fabrieksmerk maar af en toe gebruikt. Oudere stukken van De Porceleyne Fles zijn daardoor lastiger toe te schrijven en te dateren. Ten derde: voor producten die níet volledig met de hand beschilderd zijn, gebruikte de fabriek een afwijkend merk. Zie je dus een ander teken dan het flesje met JT, dan kan het alsnog om een product van de fabriek gaan — alleen niet om het volledig handgeschilderde werk.
Waar je op let bij het kopen
Het merkteken is het beginpunt, niet het hele verhaal. Kijk bij een stuk van De Porceleyne Fles ook naar de kwaliteit van de beschildering, de staat van het glazuur en eventuele haarlijntjes of chips.
Benieuwd wat er nu in de collectie zit? Bekijk ons aanbod van De Porceleyne Fles of de bredere collectie serviesgoed & porselein. Twijfel je over een merkteken op een stuk uit onze webshop? Stuur ons gerust een bericht — we maken graag een extra foto van de onderzijde.
