Koninklijke Tichelaar Makkum: het oudste bedrijf van Nederland

Het begint met een kaart. Op een atlas uit 1572, gemaakt in opdracht van de Spaanse stadhouder Caspar de Robles, staat op de plek aan de Makkumer Turfmarkt al een briccaria ingetekend — Latijn voor steenfabriek (Tichelaar, z.d.). Dat maakt Koninklijke Tichelaar aantoonbaar het oudste bedrijf van Nederland. Ouder dan de VOC, ouder dan de meeste steden die je kent.

Hoe begon Tichelaar?

In de zestiende eeuw produceerde de fabriek bakstenen en dakpannen. De ligging aan de Zuiderzee was gunstig — producten konden gemakkelijk worden verscheept naar steden in binnen- en buitenland (Vakantieland Nederland, 2025). Friesland telde destijds zo'n honderd van dit soort bedrijven.

In 1689 kocht Freerk Jans de fabriek — beide helften, de ene in dat jaar en de andere in 1694 (Wikipedia, 2024). Hij noemde zichzelf voortaan Tichelaar, naar zijn beroep, en zo begon de familienaam die de fabriek tot op de dag van vandaag draagt.

Wanneer begon Tichelaar met aardewerk?

Vanaf 1698 verschoof de focus naar fijnkeramische producten met tinglazuur, zoals schotels en tegels (Klinkhamer Antiek, z.d.). Gedurende de achttiende en negentiende eeuw werden in de gleibakkerij voornamelijk tegels en schotels voor dagelijks gebruik gemaakt (Wikipedia, 2024).

Rond 1865 liep de vraag naar schotels terug. De broers Jelmer en Jan grepen in en zetten een vernieuwingsproces in gang waardoor het bedrijf kon doorgaan als fabriek voor sieraardewerk (Wikipedia, 2024). Dat was een cruciale koerswijziging — zonder die stap had Tichelaar waarschijnlijk niet overleefd.

Wat maakte Tichelaar allemaal?

Het bekendste product is de tegel, maar Tichelaar maakte veel meer. Borden, vazen, kannen, schalen, beeldjes, wandborden — alles met de hand beschilderd en gebakken met de majolicatechniek: klei die na een eerste bakbeurt wordt bedekt met wit tinglazuur, daarna met de hand beschilderd en opnieuw de oven in (Wikipedia, 2024).

In de twintigste eeuw ontving Tichelaar veel opdrachten uit Engeland en kende een bloeiperiode met Delftsblauwe en veelkleurige faience producten, volledig handgeschilderd (Klinkhamer Antiek, z.d.). Die naoorlogse periode — jaren vijftig tot en met de jaren tachtig — is ook de periode waaruit het meeste Makkumer aardewerk stamt dat je nu op de antiekmarkt tegenkomt.

Wanneer kreeg Tichelaar het predicaat Koninklijk?

In 1960 verkreeg de onderneming het predicaat Koninklijk naar aanleiding van het 300-jarig bestaan (Wikipedia, 2024). Dat 300-jarig bestaan werd gerekend vanaf 1660 — de vroegste gedocumenteerde datum waarop de fabriek aantoonbaar in handen was van de familie Tichelaar.

Hoe ging het met het bedrijf na 1990?

In 1990 stond Tichelaar er slecht voor. Jan Tichelaar trad aan als directeur en koos voor een radicale koerswijziging: geen massaproductie meer voor souvenirwinkels, maar werk op maat voor architecten en ontwerpers (Van Dijk, 2008). Toparchitecten uit Rome, New York en Singapore vonden de weg naar Makkum.

Maar die koers betekende ook het einde van het sieraardewerk voor de particuliere markt. De productie van sieraardewerk werd in maart 2013 geheel gestaakt. Tichelaar ging over op het glazuren van keramische producten zoals dakpannen, gevelstenen en bouwkeramiek (Wikipedia, 2024). De handgeschilderde schaal, het bordje en de tegel voor thuis: die worden in Makkum niet meer gemaakt.

Wat maakt Tichelaar uniek?

Twee dingen. Ten eerste de leeftijd — geen enkel ander Nederlands bedrijf kan aantoonbaar zo ver terugkijken. Ten tweede de techniek. De eeuwenoude zeventiende-eeuwse faiencetechniek, bekend van het Delfts aardewerk, heeft Tichelaar als enig fabrikant in Europa nog in huis (Tichelaar, z.d.). Dat maakt de stukken die vóór 2013 zijn gemaakt onvervangbaar — er is niemand meer die het op dezelfde manier kan.

Makkumer aardewerk bij D'Antan

Bij D'Antan vind je regelmatig Makkumer aardewerk uit de collectie van Tichelaar — tegels, borden, vazen en andere stukken. Bekijk onze collectie antieke tegels, onze wandborden en sierborden of kijk wat er nieuw binnen is.

Bronnenlijst

Klinkhamer Antiek. (z.d.). Fabriek: Makkum Tichelaar. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://klinkhamerantiek.nl/keramiek/fabrieken/makkum-tichelaar

Tichelaar. (z.d.). Over. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://www.tichelaar.nl/over

Vakantieland Nederland. (2025). Koninklijke Tichelaar Makkum. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://vakantielandnederland.nl/plaats-informatie/makkum-fr/koninklijke-tichelaar-makkum-wereldberoemd-aardewerk-en-eeuwenoude-traditie/

Van Dijk, C. (2008, 29 januari). Jan Tichelaar: "Van marketing krijg ik jeuk". Management Scope. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://managementscope.nl/magazine/artikel/296-koninklijke-tichelaar-makkum

Wikipedia. (2024). Koninklijke Tichelaar Makkum. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Koninklijke_Tichelaar_Makkum