Van kruik tot blik: hoe bewaarden mensen vroeger voedsel?

Voedsel bewaren is zo oud als de mensheid zelf. Zonder koelkast, diepvriezer of vacuümverpakking moest er iets anders worden bedacht — en dat leidde tot een reeks slimme oplossingen die we vandaag de dag terugvinden op brocante markten en in antiekwinkels. Van aardewerken kruiken tot emaille bussen en glazen weckpotten: elk object vertelt iets over de tijd en plek waar het vandaan komt.

Hoe bewaarden mensen vroeger voedsel?

De vroegste conserveringsmethoden waren simpel: zouten, roken, drogen en inmaken. Door opgravingen van potten en kruiken weten we dat wijn en bier ten tijde van de oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen al veelvuldig vloeiden (Historiek, 2025). Producten als graan, bonen, wijn, olijfolie en vissaus werden opgeslagen in zakken of aardewerken potten en kruiken — een onmisbaar onderdeel van de voorraadkast (National Geographic, 2025).

In de middeleeuwen waren aardewerken potten het standaard keukengerei. Groenten werden geconserveerd door ze in zout te leggen en in een afsluitbare aardewerken kruik te plaatsen — niet zo effectief als langetermijnconservering, maar goed genoeg om voedsel een seizoen of twee eetbaar te houden (Greelane, 2019). 

Emaille bussen

Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw deden emaille bussen en voorraadblikken hun intrede in de Nederlandse keuken. Emaille is een laag glas die op metaal wordt gebrand — het resultaat is een glad, ondoorlaatbaar oppervlak dat vocht en bacteriën buitenhoudt en makkelijk schoon te maken is. Suiker, meel, koffie en thee bleven in deze luchtdichte bussen droog en schoon.

Emaille bussen werden vaak verkocht in sets, in bijpassende kleuren en met opschriften als Koffie, Thee en Suiker. Ze waren niet alleen functioneel maar ook decoratief — en dat is precies waarom ze vandaag de dag zo gewild zijn als brocante keukenobject.

De weckpot: een uitvinding met een verhaal

De glazen weckpot heeft een bewogen ontstaansgeschiedenis. Wecken is een methode om groenten en fruit langer houdbaar te maken die al aan het einde van de achttiende eeuw werd uitgevonden in Frankrijk en aanvankelijk werd toegepast om groenten, fruit en vlees voor soldaten te bewaren (Van Eesteren Museum, 2022).

In 1895 kocht Johann Carl Weck het patent op voor de productie van speciale, door middel van een rubberen ring afsluitbare glazen potten waarin voedsel lange tijd kon worden bewaard. De betreffende techniek, het wecken, is naar hem vernoemd (Wikipedia, 2025). Met een compagnon die goed in marketing was — George van Eyck — stichtte Weck op 1 januari 1900 de onderneming J. Weck, die ook de aardbei als beeldmerk introduceerde, een van de eerste succesvolle beeldmerken ooit (Wikipedia, 2025).

In Nederland en België werd het wecken in de twintigste eeuw een huishoudelijke vanzelfsprekendheid. Een kookboek uit de jaren zestig opende het hoofdstuk over wecken al met de opmerking: "voor wie dit nog doen wil" — een teken dat de koelkast en kant-en-klare conserven inmiddels hun intrede hadden gedaan (Van Eesteren Museum, 2022).

Blikken: eerst voor het leger, dan voor iedereen

De conservenblik heeft een militaire oorsprong. De conserveertechniek werd uitgevonden door de Franse banketbakker Nicolas Appert, die rond 1809 een methode bedacht om voedsel voor soldaten van Napoleon houdbaar te maken. Initieel werden conserven vooral over grote afstanden verstuurd naar kolonisten en soldaten. Blik was ook erg duur — de gewone man bleef daarom de klassieke bewaarmethodes gebruiken (Centrum Agrarische Geschiedenis, z.d.).

Pas met de industriële revolutie en de opschaling van blikproductie werden blikken betaalbaar voor gewone huishoudens. Koffie, koekjes, thee en kruiden kwamen in steeds mooier vormgegeven blikken op de markt — en fabrikanten als Douwe Egberts en Verkade begrepen al vroeg dat een mooi blik dat lang na gebruik bewaard bleef, de beste reclame was.

Voorraadpotten en blikken bij D'Antan

Bij D'Antan vind je af en toe vintage koffie-, thee- en koekblikken in onze collectie. Bekijk onze collectie voorraadpotten en blikken of kijk wat er kijk wat er nieuw binnen is.

Bronnenlijst

Centrum Agrarische Geschiedenis. (z.d.). Groenten bewaren: innovaties. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://cagnet.be/page/groenten-bewaren-innovaties

Greelane. (2019, augustus). Middeleeuwse methoden om voedsel te bewaren. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://www.greelane.com/nl/geesteswetenschappen/geschiedenis--cultuur/medieval-food-preservation-1788842/

Historiek. (2025, juli). Voedsel bewaren vóór de koelkast: zo deden we dat. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://historiek.net/hoe-bewaarden-we-ons-voedsel-voordat-de-koelkast-bestond/71564/

National Geographic Nederland. (2025, oktober). Van buitensporige banketten tot dagelijkse kost: wat aten de Romeinen? Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://www.nationalgeographic.nl/geschiedenis-archeologie/a69064931/eten-in-het-romeinse-rijk

Van Eesteren Museum. (2022, mei). Object van de maand: de weckpot. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://vaneesterenmuseum.nl/nl/object-van-de-maand-de-weckpot/

Wikipedia. (2025). Johann Carl Weck. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Johann_Carl_Weck

Wikipedia. (2025). Wecken. Geraadpleegd op 16 mei 2026, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Wecken