De Geschiedenis van Delfts Blauw

Delfts blauw is een van de meest herkenbare Nederlandse exportproducten ooit. Het blauw-witte aardewerk is wereldwijd bekend, maar de oorsprong ervan is minder vanzelfsprekend dan het lijkt — het begint niet in Nederland, maar in China.

Van Chinees porselein naar Hollands aardewerk
Vanaf het begin van de zeventiende eeuw verscheepte de VOC Chinees porselein naar Nederland. Dit sterke, dunne, witte keramiek leek in niets op het breekbare, dikke, roodbruine aardewerk dat in Nederland werd gemaakt — en viel dan ook enorm in de smaak (Museum Prinsenhof Delft, z.d.).

Nederlandse plateelbakkers probeerden de Chinese voorbeelden te imiteren, maar liepen tegen een technisch probleem aan: de Nederlandse bodem bevat geen witte porseleinklei. Door hun kleimengsel aan te passen en de objecten volledig te bedekken met wit tinglazuur lukte het de plateelbakkers toch een goed gelijkend product te maken — en net als de Chinese porseleinmakers beschilderden ze het met blauwe verf (Museum Prinsenhof Delft, z.d.).

Waarom Delft zo sterk op de voorgrond trad, is niet helemaal duidelijk. Het had wellicht iets te maken met de hoeveelheid leegstaande gebouwen als gevolg van het te gronde gaan van meerdere brouwerijen in de stad (Royal Delft Museum, z.d.). Delft had bovendien een gunstige ligging aan de rivier de Schie, waardoor grondstoffen en handel goed bereikbaar waren. Boekenwereld

Bloeitijd in de Gouden Eeuw
De bloeitijd van Delfts blauw lag in de tweede helft van de zeventiende eeuw. In deze periode waren er meer dan dertig aardewerkfabrieken actief in Delft (History Hub, 2025). Stadschroniqueur Dirck van Bleyswijck beschreef in 1667 al de levendige export van Delfts 'porselein' naar plaatsen als Suriname en Curaçao (Lauren-S, 2026).

De motieven op het aardewerk ontwikkelden zich in deze periode van directe kopieën naar een eigen Nederlandse stijl. De eerste probeersels waren exacte kopieën van het Chinese porselein wat decoraties betreft. Pas later ging men er Hollandse taferelen op schilderen — vooral van de vloot en zeegevechten waren populair (Dream the World, 2024).

In 1675 produceerden de bakkerijen miljoenen stuks per jaar. Het luxe aardewerk werd over de hele wereld gezien als het beste alternatief voor het Chinese porselein (AVROTROS, z.d.).

De Porceleyne Fles
Te midden van de vele fabrieken die in de zeventiende eeuw ontstonden, is er één die tot op de dag van vandaag is blijven bestaan. In 1653 werd De Porceleyne Fles opgericht door David Anthonisz van der Pieth, aan het Oosteinde in Delft (Royal Delft Museum, z.d.). Van de ruim dertig aardewerkfabrieken die zich rond het midden van de zeventiende eeuw in Delft bevonden, is De Koninklijke Porceleyne Fles als enige overgebleven (Wikipedia, 2024). 

Neergang en heropleving
De import van het Engelse creamware vormde in de tweede helft van de achttiende eeuw een bedreiging voor het Delfts aardewerk. Het was harder en goedkoper. Waar in 1750 vierentwintig bakkerijen actief waren, waren het er rond 1800 nog maar tien (AVROTROS, z.d.).

In de negentiende eeuw volgde een heropleving. Buitenlanders die Nederland bezochten, wilden souvenirs meenemen die de Nederlandse cultuur vertegenwoordigden. Delfts blauw, met zijn iconische kleuren en traditionele ontwerpen, was hiervoor perfect (History Hub, 2025). De Porceleyne Fles speelde een sleutelrol in deze heropleving door nieuwe ontwerpen te introduceren terwijl de traditionele productieprocessen behouden bleven. spa-uitgevers

Antiek Delfts blauw herkennen
Een praktische vraag voor wie antiek Delfts blauw tegenkomt: hoe herken je een authentiek stuk? Om het verschil te zien tussen Delfts aardewerk en porselein kun je kijken naar de beschadigingen op de objecten. Porselein is door en door wit — bij Delfts aardewerk zou je een gelige scherf moeten vinden (AVROTROS, z.d.).

Daarnaast heeft elk stuk van De Porceleyne Fles een merkteken op de onderkant — het bekende flesje met de letter F.

Omdat 'Delfts aardewerk' geen beschermde merknaam is, wordt de term tot op de dag van vandaag gebruikt voor blauw-wit gedecoreerd keramiek — ook door fabrieken buiten Delft (AVROTROS, z.d.). Wie zeker wil zijn van authentiek antiek Delfts blauw, let dus op het merkteken en de kleur van de scherf bij eventuele beschadigingen. 

Delfts blauw bij D'Antan
Bij D'Antan vind je regelmatig antieke stukken van De Porceleyne Fles en andere Delftse fabrieken in onze collectie. Bekijk onze collectie serviesgoed en porselein of kijk wat er nieuw binnen is.

Bronnenlijst
AVROTROS. (z.d.). Wist-je-dat: alles over Delfts aardewerk. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.avrotros.nl/archive/wist-je-dat-alles-over-delfts-aardewerk~h25bvmq5/

Dream the World. (2024, februari). Hollands Glorie: Delftsblauw aardewerk en De Porceleyne Fles. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.dreamtheworld.nl/hollands-glorie-delftsblauw-aardewerk-en-de-porceleyne-fles/

History Hub. (2025, maart). Delfts Blauw: Van ambachtelijke perfectie tot wereldberoemde kunst. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://historyhub.nl/delfts-blauw-van-ambachtelijke-perfectie-tot-wereldberoemde-kunst/

Lauren-S. (2026, januari). Geschiedenis van Delfts blauw en de toepassing in verlichting. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.lauren-s.nl/geschiedenis-van-delftsblauw/

Museum Prinsenhof Delft. (z.d.). Delfts Blauw. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://www.museumprinsenhofdelft.nl/tentoonstellingen/delfts-blauw

Royal Delft Museum. (z.d.). Historie. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://museum.royaldelft.com/ontdek-de-collectie/historie/

Wikipedia. (2024). Delfts blauw. Geraadpleegd op 12 mei 2026, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Delfts_blauw