Glasfabriek Leerdam: de geschiedenis van het bekendste Nederlandse glas

In het kleine stadje Leerdam aan de Linge staat al meer dan een eeuw een glasfabriek die zijn naam tot ver buiten Nederland heeft gemaakt. Het Oudhollandse stadje Leerdam is stad en merknaam tegelijk (Nationaal Glasmuseum, z.d.) — iets wat maar weinig Nederlandse steden kunnen zeggen.

Wanneer werd de glasfabriek in Leerdam opgericht?

De glasgeschiedenis van Leerdam begint eerder dan de fabriek zelf. Van 1875 tot 1877 exploiteerden Christiaan Antoon Jeekel en J.J. Mijnssen de firma Jeekel, Mijnssen & Co. — een hardglasfabriek die werkte volgens het systeem van A. de la Bastie. Op 3 september 1877 werd er een commanditaire vennootschap gevormd met als doel de exploitatie van een fabriek van halfkristal en kristal (Wikipedia, 2025).

Aanvankelijk ging het moeizaam en moest men materieel, gereedschappen en werkkrachten grotendeels uit het buitenland halen. Op 14 juni 1891 werd de firma omgezet in de naamloze vennootschap Glasfabriek Leerdam (Wikipedia, 2025). De fabriek dreef sterk op export — aanvankelijk voor de Engelse en Zuid-Amerikaanse markt en Mexico. 

Hoe werd Leerdam een designmerk?

De echte omslag kwam in 1912, toen P.M. Cochius directeur werd. Ingegeven door idealisme wilde Cochius betaalbaar en goed ontworpen glaswerk op de markt brengen, in plaats van de karakterloze stukken die de markt tot dan toe overspoelden (Nationaal Glasmuseum, z.d.). Hij zocht contact met kunstenaars en architecten om glasontwerpen te maken.

Architect K.P.C. de Bazel was in 1916 de eerste kunstenaar die een aantal glasserviezen ontwierp. Na De Bazel volgden grote namen als H.P. Berlage, Chris Lebeau, Chris Lanooy en de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright (Wikipedia, 2025). Dat een architect als Frank Lloyd Wright ontwerpen maakte voor een Nederlandse glasfabriek zegt iets over de reputatie die Cochius wist op te bouwen. 

Wie was Andries Copier?

De naam die onlosmakelijk verbonden is met Leerdam glas is die van Andries Copier. Copier was al vanaf 1914 werkzaam bij de glasfabriek en begon in 1922 met het ontwerpen van glas. Hij was jarenlang de enige ontwerper in vaste dienst van de glasfabriek en kreeg in 1927 de artistieke leiding (Wikipedia, 2025).

Copier ontwierp de beroemde Unica-stukken — unieke, handgeblazen glasobjecten die elk maar één keer werden gemaakt — en de Serica-serie, een verfijnde serieproductie voor het grote publiek. In 1924 werd begonnen met het maken van Unica glas door Copier, later gevolgd door Lanooy en Lebeau. Serica-glas werd van 1926 tot 1949 ontworpen door Copier in een ongelimiteerde oplage (Kunstbus, z.d.). Unica-stukken van Copier zijn vandaag de dag nog steeds gewild bij verzamelaars en komen regelmatig op veilingen. 

Van Koninklijk predicaat tot Royal Leerdam

Ter gelegenheid van haar 75-jarig bestaan mocht de glasfabriek vanaf 1953 de naam "Koninklijk" voeren. Internationaal werd de handelsnaam Royal Leerdam ingevoerd (Kunstbus, z.d.). 

Na Copier volgden nieuwe hoofdontwerpers. Floris Meydam volgde Copier op in 1949 en bleef hoofdontwerper tot 1984. Hij ontwierp talloze serviezen, gebruiksartikelen en Unica-stukken. Daarna volgde Siem van der Marel, die de traditie van het kunstenaarsglas voortzette (Kunstbus, z.d.). De fabriek wisselde in de twintigste eeuw meerdere keren van eigenaar maar bleef onder de naam Royal Leerdam actief. Sinds 2022 is het bedrijf weer in Nederlandse handen (Leerdam Crisal Glass, 2022). 

Hoe herken je Leerdam glas?

Niet alle stukken die bij Leerdam zijn vervaardigd zijn gemerkt. Vanaf 1915 werden de eerste stukken gemerkt (Antiek Het Noorden, z.d.). Een gemerkt stuk heeft doorgaans een gegraveerde of gestempelde aanduiding op de bodem — soms alleen "Leerdam", soms met het ontwerpersinitaal of een serienummer.

Unica-stukken zijn vrijwel altijd gesigneerd door de ontwerper. Serica-stukken — de serieproductie — zijn vaker ongemerkt. Wie een stuk wil dateren, let op de stijl: vroeg twintigste-eeuwse stukken hebben de invloed van Art Nouveau en Art Deco, naoorlogse stukken zijn strakker en functioneler van lijn.

Nationaal Glasmuseum Leerdam

Wie meer wil weten over de geschiedenis van Leerdam glas, kan terecht in Leerdam zelf. Het museum is gevestigd in het voormalige woonhuis van directeur Cochius aan de Linge (Nationaal Glasmuseum, z.d.). De collectie beslaat de volledige geschiedenis van de glasfabriek, van de vroegste serviezen tot de Unica-stukken van Copier en zijn opvolgers. Meer informatie via nationaalglasmuseum.nl.

Leerdam glas bij D'Antan

Bij D'Antan vind je af en toe vintage en antiek glaswerk uit Leerdam in onze collectie. Bekijk onze collectie kristal en glaswerk of kijk wat er nieuw binnen is.

Bronnenlijst

Antiek Het Noorden. (z.d.). Antiek glas herkennen en identificeren. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://www.antiekhetnoorden.nl/antiek-glas-herkennen-en-identificeren/

Kunstbus. (z.d.). Glasfabriek Leerdam. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://www.kunstbus.nl/design/Glasfabriek+Leerdam.html

Leerdam Crisal Glass. (2022). Na 50 jaar komt Leerdamse glasfabriek weer in handen van Nederlanders. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://lcglass.com/nl/blogs/nieuws/leerdam-glass-factory-is-again-in-the-hands-of-dutch-investors

Nationaal Glasmuseum. (z.d.). Geschiedenis. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://www.nationaalglasmuseum.nl/home/glasmuseum/geschiedenis/

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. (z.d.). Glascollectie van de Glasfabriek Leerdam. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://kennis.cultureelerfgoed.nl/index.php/Glascollectie_van_de_Glasfabriek_Leerdam

Wikipedia. (2025). Glasfabriek Leerdam. Geraadpleegd op 15 mei 2026, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Glasfabriek_Leerdam